چارچوب کلی و اهداف
آغاز کار از سال ۱۳۹۷ (۲۰۱۹) با محوریت تأمین آب پایدار بر اساس دانش بومی برای حیات‌وحش میاندشت، به‌ویژه طعمه‌های یوزپلنگ آسیایی مانند آهو، در فصل‌های خشک و کمک به افزایش پوشش گیاهی زیستگاه بوده است.
راه‌حل‌های مبتنی بر طبیعت
گذار از رواناب به تاب‌آوری در مدیریت آب‌های سطحی
پروژه احیای منابع آبی در پناهگاه حیات‌وحش میاندشت، مجموعه‌ای از اقدامات مرحله‌ای برای مقابله با کم‌آبی، افزایش و بازسازی پوشش گیاهی، حفظ طعمه‌های یوز و افزایش تاب‌آوری زیستگاه در برابر خشکسالی است.
این پروژه از ابتدا بر پایه دانش بومی شروع شده است و به دلیل موفقیت در حفظ سیلاب‌هایی که سال‌ها به رواناب تبدیل می‌شد و در نهایت از بین می‌رفت، در حال حاضر مردم بومی و دامداران محلی می‌توانند از آب ذخیره شده در پشت سدها برای دام‌هایشان استفاده کنند.
از طرف دیگر سال‌ها برای تامین آب آبشخورهای منطقه که تقریبا تمامی آنها نیاز به آبرسانی دستی دارند، بین مسئولین محیط زیست و مردم محلی تنش وجود داشته است که با استقلال منطقه برای تامین آب، این تنش به صفر رسیده است.
هم‌راستایی جهانی
اهداف اصلی شامل کاهش تنش آبی، استقلال منطقه در تامین آب آبشخورها، کاهش تلفات ناشی از خشکسالی، حمایت از گونه‌های در معرض خطر، احیای پوشش گیاهی و هم‌راستایی با «دهه احیای اکوسیستم‌ها ۲۰۲۱–۲۰۳۰» سازمان ملل است.
روند پروژه
از ۸ بند خاکی تا ۲۰ بند و استخرهای ذخیره
مسیر پروژه گام‌به‌گام، از انجمن یوزپلنگ ایرانی تا سپردن میراث آن به اداره حفاظت محیط‌زیست و مردم محلی.
آغاز پروژه
پروژه در سال ۱۳۹۷ در انجمن یوزپلنگ ایرانی با احداث ۸ بند خاکی آغاز شد.
بازسازی و تقویت
۴ بند خاکی جدید توسط سَروین ساخته شد و بندهای قبلی که توسط سیل تخریب شده بود تقویت و بازسازی شدند.
پایداری پروژه
ادامه ساخت بندها و نگهداری بندهای پیشین توسط سَروین به اداره حفاظت محیط‌زیست جاجرم سپرده شد تا با کمک مردم محلی، دامداران، اسپانسرهای محلی کار ادامه پیدا کند. تا پایان سال ۱۴۰۳ تعداد بندها به ۲۰ عدد رسید.
ورود مردم محلی
مردم محلی در اسفند ۱۴۰۳ در یک فعالیت جمعی، محیط یکی از بندهای ساخته شده را بذرپاشی کردند تا به تقویت پوشش گیاهی محدوده کمک کنند.
افزایش ذخیره آب
بندهای خاکی در زمان سیلاب، به سرعت پر میشدند و در صورت تکرار سیلاب، تخریب میشدند و یا توان ذخیره نداشتند. به همین دلیل ساخت استخرهای ذخیره آب توسط محیط زیست و سَروین آغاز شد.
ارزیابی روند
در نظر داریم در سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، مسیر طی شده ارزیابی و مستند شود تا برای فازهای برنامه‌ریزی موثر انجام شود.
نتایج و دستاوردها
آنچه در میاندشت رقم خورد
از تأمین پایدار آب حیات‌وحش تا پنج‌برابر شدن جمعیت آهو و بازگشت پرندگان مهاجر.
تأمین آب حیات‌وحش
افزایش دسترسی به آب برای حیات‌وحش منطقه و تأمین آب مورد نیاز آبشخورهای مصنوعی به‌طور پایدار.
احیای پوشش گیاهی
رشد و احیای پوشش گیاهی در محدوده آب‌بندهای ساخته شده و بازسازی اکوسیستم منطقه.
افزایش جمعیت آهو
رشد جمعیت آهو از کمتر از ۱۰۰۰ عدد به نزدیک ۵۰۰۰ عدد به‌عنوان طعمه اصلی یوزپلنگ اسیایی.
کاهش تعارضات محلی
کاهش ورود آهوها به زمین‌های زراعی مردم محلی و کاهش چشمگیر تعارض انسان-حیات‌وحش.
قابلیت تکرار تجربه
امکان اجرای تجربه موفق در سایر زیستگاه‌های یوزپلنگ مانند ذخیره‌گاه زیست‌کره توران.
زیستگاه پرندگان مهاجر
تبدیل به زیستگاه زمستان‌گذرانی فلامینگو و مرغابی‌ها و لانه‌گزینی پرندگان مانند چوب‌پاها.
همکار و اسپانسر پروژه
همکار پروژه
اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان جاجرم — استان خراسان شمالی
اسپانسر پروژه
Stichting SPOTS
این تجربه، تکرارشدنی است
با حمایت شما، الگوی میاندشت می‌تواند به توران و دیگر زیستگاه‌های یوزپلنگ برسد.